

NRC.NEXT
16 februari 2016 dinsdag


Section: in het nieuws; Blz. 4-5
 Philip de Witt Wijnen

Dat zei GroenLinks-leider Jesse Klaver in een toespraak in Utrecht. 
De aanleiding 
Een andere toon in het in zijn ogen inmiddels zo verruwde vluchtelingendebat. Partijleider Jesse Klaver van GroenLinks vond het vorige week dinsdag tijd om zijn kijk op de grote stroom aan oorlogsvluchtelingen in Europa uit de doeken te doen. De kandidaat-lijsttrekker hield een speech over vluchtelingen in een op Facebook aangekondigde 'meet up' voor belangstellenden - ook voor niet-GroenLinksleden. Het is volgens Klaver onzin dat de meeste Nederlanders walgen van asielzoekers en de grenzen willen sluiten. Om dat te illustreren stelde hij dat er in Nederland ,,meer vrijwilligers zijn dan vluchtelingen". Klopt dat? 
Waar is het op gebaseerd? 
Volgens zijn woordvoerder had Klaver zijn opmerking gebaseerd op gesprekken met een aantal vluchtelingenorganisaties. En op een interview in het AD, eind december, met directeur Gerard Bakker van het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA). Daarin zei hij dat er ,,in totaal 60.000 vrijwilligers zijn opgestaan". Dat getal zetten we af tegen de 59.100 vluchtelingen die in Nederland in 2015 asiel aanvroegen, het getal dat het COA vorige maand in een persbericht noemde. 
En, klopt het? 
Allereerst is er op het aantal van 59.100 asielzoekers wel wat af te dingen, want het COA rekende daarbij ook 1.940 ,,vervolgaanvragen" mee - vluchtelingen die na een eerste of tweede afwijzing opnieuw asiel aanvroegen. Per saldo meldden zich vorig jaar 57.160 nieuwe vluchtelingen in Nederland. 
Hoeveel vrijwilligers stonden daar tegenover? Daarvoor is de vraag van belang wat een vrijwilliger ís. Volgens Ronald Hetem, 'projectleider vrijwillige inzet' van kennisinstituut Movisie luidt de officiële definitie van vrijwilligerswerk ,,onbetaalde en onverplichte inzet in enig organisatorisch verband". De duur maakt niet uit. Iemand die kleding voor asielzoekers inzamelt telt dus mee als vrijwilliger; iemand die alleen zijn oude winterjas geeft niet. 
Diverse lokale internetpublicaties wekken de indruk dat de stelling van Jesse Klaver wel zo'n beetje klopt. Zo meldde de gemeente Den Haag in november dat er meer vrijwilligers op een informatiebijeenkomst waren afgekomen dan de capaciteit in het voormalige ministerie van Sociale Zaken, dat per 1 januari als opvangcentrum is ingericht. Uit Amstelveen en Oud-Beijerland klonken dezelfde, bijna ironische geluiden: de toestroom vrijwilligers was er hóger dan die van vluchtelingen. 
Maar hoeveel vrijwilligers er nu precies actief zijn, is lastig te zeggen. Geen van de grote hulporganisaties houdt daar exacte tellingen van bij. Ze komen met grove schattingen. Het Rode Kruis: ruim 36.000, Kerk in Actie: 5.000, het Leger des Heils Amsterdam: 500, Vluchtelingenwerk Nederland: tussen de 8.000 en 9.000. De laatste organisatie heeft ook een wachtlijst, met 13.000 aanmeldingen van mensen die iets willen doen voor vluchtelingen. 
Volgens René Bekkers, hoogleraar bijzonder pro-sociaal gedrag aan de Vrije Universiteit, moet het aantal vrijwilligers dat actief is voor vluchtelingen veel hoger zijn dan 57.160, maar ,,het is moeilijk na te gaan". Volgens zijn onderzoek Geven in Nederland, uit 2014, waren er toen zo'n 120.000 vrijwilligers in de sectoren 'vluchtelingenwerk' en 'mensenrechten'.  Dat aantal kan volgens Bekkers na de grote toename van aantallen asielzoekers vorig jaar, alleen maar zijn toegenomen. 
Conclusie 
Betrokken hulporganisaties en sommige gemeenten hebben allemaal het idee dat de opmerking van Jesse Klaver klopt, maar die staven met precieze getallen kan niemand. De stelling is niet te checken. 
 
 